Tegoroczny Światowy Dzień Cukrzycy koncentruje się na cukrzycy w miejscu pracy. To motyw przewodni całego miesiąca świadomości cukrzycy, jakim stał się listopad. Fundacja dla Dzieci i Dorosłych z Cukrzycą wraz z Akademią Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej już w drugim kwartale 2025 roku przeprowadziła badanie jakościowe „Praca zawodowa osób z diagnozą cukrzycy”.
Przedmiotem badania były doświadczenia pracodawców oraz doświadczenia pracowników. Weryfikowano je w wywiadach pogłębionych z przedstawicielami przedsiębiorstw oraz w badaniu fokusowym z udziałem osób z cukrzycą typu 1, w różnym wieku i z różnym doświadczeniem zawodowym.
Analizie poddano odbiór osób z diagnozą cukrzycy przez pracodawców. Poziom wiedzy na temat cukrzycy wśród badanych pracodawców okazał się niski i niejednokrotnie oparty na mitach czy domysłach, co może rzutować negatywnie na ich obraz pracownika z cukrzycą i ogólnie rzecz biorąc – z chorobą przewlekłą. Można tu wymienić przeświadczenie, że pracownik niewłaściwym trybem życia „zarobił” na swoją chorobę (i może tak samo zaniedbać swoją pracę), że osoby z chorobami przewlekłymi nie są tak skoncentrowane, wydajne i dyspozycyjne. Jednocześnie temat został przez nich określony jako ważny i budzący troskę, deklarowali chęć poznania i podjęcia właściwego postępowania wobec pracownika z cukrzycą. Choć pracodawcy prezentowali otwartą postawę, część z nich sygnalizowała obawy o to, jak partnerzy biznesowi zareagowaliby na fakt, że w firmie są zatrudnione osoby z cukrzycą.
Wyniki badań wyraźnie wskazały na potrzebę edukowania o cukrzycy w miejscu pracy. Wzrost wiedzy może redukować obawy i uprzedzenia. Ogólny brak wiedzy o cukrzycy w społeczeństwie jest pokłosiem niewystarczającej edukacji szkolnej i sprawia, że często to osoby z cukrzycą edukują swoje otoczenie o tej chorobie.
Nie wszyscy pracodawcy byli świadomi, że można posiadać orzeczenie o niepełnosprawności z tytułu cukrzycy. Dostrzegają w nim korzyści finansowe dla firmy.
Przedsięwzięcie badało też doświadczenia osób z cukrzycą w obszarze poszukiwania pracy oraz funkcjonowania w środowisku zawodowym. Osoby z chorobami przewlekłymi nieraz ograniczają swoją aktywność zawodową, kierując się potrzebą stabilności, bezpieczeństwa i zrozumienia w miejscu pracy.
Dla pracobiorców kłopotliwe są sytuacje, w których odczuwają objawy hipo- lub hiperglikemii. Za istotne uważają zrozumienie i wsparcie otoczenia oraz możliwość pogodzenia terapii cukrzycy z pracą. Szczególnie trudna jest pod tym względem praca fizyczna, zmianowa, pod presją czasu, a sprzyjające – elastyczne formy pracy. Kryteriami wyboru miejsca pracy są często: bliska lokalizacja, forma zatrudnienia (najbardziej pożądana umowa o pracę, najmniej preferowane kontrakty B2B), odprowadzanie składek chorobowych przy umowie zlecenie. Pracownicy z cukrzycą doceniają możliwość spokojnego pomiaru glikemii, warunki do regularnego spożywania posiłków i dostępność miejsca do przechowywania leków.
Pracodawcy i pracownicy byli zgodni co do tego, że ważne jest poinformowanie o posiadanej diagnozie – zwiększa bezpieczeństwo pracownika i pracodawcy (który w razie potrzeby wie, jak pomóc pracownikowi), a nawet może pozytywnie wpłynąć na funkcjonowanie zespołu, budując zrozumienie, uwrażliwiając współpracowników na potrzeby osoby z cukrzycą. Uczestnicy badania różnili się jednak poglądami co do wyboru właściwego momentu do przekazania takiej informacji. Część pracowników uważa za ryzykowne przyznanie się do choroby przed zatrudnieniem – woli najpierw udowodnić swoją wartość. Przypadki, gdy temat cukrzycy pojawi się już na etapie rekrutacji, powodują późniejszą niepewność, czy informacja ta zaważyła na niepowodzeniu. Nawet nie doświadczając dyskryminacji, osoby z cukrzycą obawiają się, jak diagnoza wpłynie na decyzję pracodawcy.
Doświadczenia badanych pracowników w zakresie zrozumienia ich potrzeb w miejscu pracy są zróżnicowane – od proaktywnej postawy pracodawcy i współpracowników, realnie zainteresowanych udzieleniem potrzebnego wsparcia, po brak zrozumienia i wsparcie kończące się jedynie na początkowych deklaracjach. W obliczu braku systemowych procedur reagowania na sytuacje zdrowotne pomoc, na którą może liczyć osoba z cukrzycą, niejednokrotnie zależy od wrażliwości i inicjatywy współpracowników.
Co zatem można zarekomendować, aby rynek pracy był przyjazny dla osób z cukrzycą? Edukację, edukację i jeszcze raz: edukację, na którą składają się:
– wiedza o specyfice choroby i jej wpływie na codzienne funkcjonowanie,
– uwrażliwienie społeczeństwa na potrzeby osób z diagnozą (aby mogły w pełni poczuć komfort fizyczny i psychiczny),
– kształtowanie postaw empatii, wyrozumiałości, zrozumienia,
– uświadomienie pracodawcom, że osoba z cukrzycą może mieć orzeczenie o niepełnosprawności, z którym wiążą się korzyści dla firmy, – kształtowanie relacji pracownik – pracodawca, sprzyjającej otwartej komunikacji o cukrzycy i idących za nią potrzebami.
