25.10.2025 r. uczestniczyliśmy w Warszawie w XII Konferencji „Praktyczne aspekty leczenia chorych na cukrzycę”. Jak zwykle czekał tam na nas ogrom wiedzy i inspiracji, którymi dzielimy się poniżej.
NOWINKI W TERAPII, W TYM TECHNOLOGICZNE
Prof. dr hab. n. med. Agnieszka Szypowska przedstawiła zalety insuliny glargine U300 (analog długo działający) w porównaniu do glargine U100. Struktura tej insuliny wpływa na jej bardziej płaski profil działania, sprzyjający redukcji nocnych hipoglikemii. Doświadczenia stosowania Gla-300 wskazują, że pozwala ona na dłuższe przebywanie w zakresie docelowym (TIR) oraz zmniejszenie współczynnika zmienności (CV). Mogą ją stosować dzieci od 6 roku życia i dorośli. Gla-300 daje większą elastyczność w porach podawania insuliny bazalnej, co zwiększa komfort stosowanej terapii.
Prof. dr hab. n. med. Agnieszka Szadkowska zreferowała nowości w rodzinie sensorów Libre. Urządzenia oferowane pod nowymi nazwami (FreeStyle Libre 2 Plus, FreeStyle Libre 3 Plus) zapewniają dłuższy okres użytkowania (15 dni), lepszy MARD (8,2%), możliwość stosowania od 2 roku życia oraz większe możliwości integracji z pompami i systemami automatycznego podawania insuliny – AID (np. Ypsomed, Medtronic, Tandem, Omnipod, iLet) czy smart penami (NovoPen Echo Plus).
Systemy CGM są obecnie standardem w terapii cukrzycy, problematyczna jest jednak łatwość rejestracji sprzętu medycznego przetestowanego na małej grupie – powinny być stosowane restrykcyjne standardy oceny dokładności (np. badanie w odpowiedniej grupie, zgodnej z tą, dla której dedykowany jest sensor oraz we wszystkich miejscach, w których dopuszczone jest jego noszenie).
Profesor zaprezentowała też nowego gracza w świecie diabetologii: system ciągłego monitoringu stężenia ketonów (CKM). To ważne rozwiązanie dla zapobiegania kwasicy ketonowej, która może wystąpić u osoby z cukrzycą np. w wyniku awarii pompy insulinowej (okluzja przerywająca dopływ insuliny) czy w związku z nadmierną redukcją podaży dawki insuliny u osób stosujących analogi GLP-1. Testy z moczu mogą nie być miarodajne i powinny być stosowane tylko pomocniczo, a najdokładniejszy jest pomiar poziomu beta-hydroksymaślanu z krwi. Czynniki ryzyka wystąpienia cukrzycowej kwasicy ketonowej to m.in.: niskie spożycie węglowodanów, ostre zachorowanie u osoby z cukrzycą, często występujące bardzo wysokie poziomy glukozy, stosowanie inhibitorów SGLT2 w cukrzycy (nawet przy prawidłowej bądź nieznacznie podwyższonej glikemii – w związku z ograniczeniem podaży insuliny), duże spożycie alkoholu, bardzo intensywne ćwiczenia.
Profesor dr hab. n. med. Przemysława Jarosz-Chobot poinformowała, że zgodnie z wytycznymi PTD u części osób (stosujących hybrydowe pętle zamknięte oraz znajdujących się w remisji) w uzupełnieniu do TIR można stosować dodatkowy wyznacznik: TITR (Time In Tight Range – czas spędzony w wąskim zakresie terapeutycznym 70-140 mg/dl).
Profesor wiele uwagi poświęciła zagadnieniu cukrzycy typu 1 u dzieci. Wskazała, że u małych dzieci hiperglikemia wpływa negatywnie na pracę mózgu, pogarszając jego pracę zarówno w krótkim, jak i długim okresie. Ostra i przewlekła hiperglikemia pogarsza pamięć roboczą, upośledza funkcje poznawcze oraz uszkadza mózg.
Pojawienie się cukrzycy już w wieku przedszkolnym zwiększa ryzyko pojawienia się powikłań w ciągu całego życia. Bardzo ważna jest więc kontrola glikemii i nowoczesna opieka diabetologiczna. Zgodnie z zaleceniami ISPAD (International Society for Pediatric and Adolescent Diabetes) w tej grupie wiekowej powinniśmy zadbać o TITR co najmniej 50%.
Prelegentka przedstawiła też zmiany zaleceń stosowania systemu MiniMed 780G: terapia cukrzycy (nie tylko typu 1), wiek minimum 2 lata (nie 7), niższa dolna granica dobowego zapotrzebowania na insulinę – 6 a nie 8 jednostek Pani profesor rekomenduje, aby w ramach aktywności fizycznej pamiętać o treningu oporowym.
Dr n. med. Olga Turowska omówiła kolejne możliwości integracji, takie jak integracja pen + CGM (Dexcom + pen Novo Nordisk NovoPen Echo Plus), interoperacyjność sensorów Dexcom z pompami insulinowymi czy możliwość wyświetlania odczytów nawet na nawigacji rowerowej Garmin. Takie rozwiązania dają nam wiedzę o naszym organizmie, doświadczenie, a to wszystko obniża ryzyko wypalenia cukrzycowego. Podobnie jak prof. Szadkowska i prof. Jarosz-Chobot, prelegentka podkreśliła konieczność wypracowania norm i procedur dopuszczenia rozwiązań technologicznych na rynek oraz kierowanie się nimi przy wyborze sprzętu.
Prof. dr hab. n. med. Myśliwiec przedstawiła zmiany systemowe potrzebne, aby zapewnić pacjentom najlepszą opiekę: odwróconą piramidę świadczeń, algorytmy postępowania, potrzebę większego finansowania porad diabetologicznych oraz sprawnej współpracy w ramach zespołów terapeutycznych z dietetykami, psychologami, pielęgniarkami edukacyjnymi, wykrywanie choroby na wczesnym etapie, zanim pojawią się objawy kliniczne.
AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA
O roli aktywności fizycznej w naszym życiu nigdy za wiele. Prof. dr hab. n. med. Barbara Głowińska-Olszewska przypomniała, że regularna aktywność fizyczna jest jednym z fundamentów terapii cukrzycy, przynosi korzyści dla zdrowia fizycznego i psychicznego. Zmniejszona aktywność fizyczna, podwyższone BMI, spadek wydolności fizycznej to zwiększone ryzyko chorób sercowo naczyniowych.
Zalecana jest minimum 1 godzina dziennie aktywności fizycznej o umiarkowanej lub dużej intensywności, głównie aerobowej, oraz ograniczenie czasu spędzanego w pozycji siedzącej. Co najmniej 3 razy w tygodniu powinny być wykonywane intensywne ćwiczenia aerobowe oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie i kości.
Prof. Barbara Głowińska nawiązała do stosowanych w cukrzycy nowoczesnych rozwiązań technologicznych. Pamiętajmy o wpływie rodzaju i intensywności wysiłku na glikemię, zapotrzebowanie na insulinę i węglowodany – w tym zadbajmy o odpowiednie ustawienia przy stosowaniu automatycznej podaży insuliny (AID).
Profesor zidentyfikowała bariery w podejmowaniu aktywności fizycznej przez dzieci z cukrzycą typu 1, do których należą m.in. nawracająca hipoglikemia i strach przed hipoglikemią (główna bariera), konieczność planowania, wahania rodziców, ich obawy, brak wiedzy.
Zmiany poziomu glukozy w związku z wysiłkiem fizycznym zależą od m.in.: ilości insuliny w organizmie (IOB), stężenia glukozy na początku treningu, pory dnia, sprawności i wydolności fizycznej, zjedzonego (bądź nie) posiłku, fazy cyklu menstruacyjnego. Dlatego osoby z cukrzycą powinny obserwować i rozumieć swoje indywidualne reakcje na różne rodzaje aktywności fizycznej podejmowane w różnych warunkach.
PROFILAKTYKA I WCZESNA DIAGNOSTYKA
Dr n. med. Lidia Groelle omówiła screening immunologiczny – wykrywanie cukrzycy typu 1 przed pojawieniem się objawów klinicznych. Pierwszym sygnałem nadchodzącej choroby jest autoimmunizacja – pojawienie się przeciwciał niszczących komórki beta trzustki. Im więcej przeciwciał, tym większe ryzyko postępu choroby.
Wykrycie 2 lub więcej przeciwciał świadczy o tym, że ktoś zachoruje na cukrzycę, ale nie określa jednoznacznie – kiedy. Mówimy wtedy o prediabetes. W oparciu o wyniki badań poziomu glukozy we krwi ocenia się stadia prediabetes, żeby zapobiec wystąpieniu cukrzycowej kwasicy ketonowej. Określenie stadium pozwala prognozować tempo wystąpienia klinicznej cukrzycy typu 1. Screening immunologiczny połączony z monitorowaniem pomiarów glukozy daje czas na edukację rodzin oraz ew. kwalifikację do terapii opóźniających wystąpienie pełnoobjawowej cukrzycy (np. teplizumabem).
U osób w fazie prediabetes w porównaniu ze zdrowymi rówieśnikami:
– częściej występuje glikemia powyżej 140 mg/dl,
– występują większe wahania poziomu glukozy we krwi. U małych dzieci reakcja autoimmunologiczna przebiega szybciej.
Dr hab. n. med. Marcin Pękalski przedstawił rolę uczenia maszynowego (ML) oraz sztucznej inteligencji (AI) w leczeniu, badaniach i prewencji cukrzycy typu 1.
AI to systemy, które uczą się wzorców z danych i wspierają decyzje kliniczne. W ML algorytmy uczą się przewidywania na podstawie przykładów – bez ręcznego programowania reguł. Technologia dostarcza więc praktycznych narzędzi do rozpoznawania wzorców.
Można użyć ich np. do porównywania genów osób z cukrzycą i bez cukrzycy, do poszukiwania przyczyn cukrzycy typu 1 i mechanizmów aktywowania procesów autoimmunologicznych, np. dzięki identyfikacji białek podobnych do insuliny. Podczas wykładu wspomniane zostało np. białko transketolazy, które może przyczyniać się do stymulowania układu immunologicznego na insulinę. Przyszłością wykorzystania tych technologii może stać się przewidywanie ryzyka autoimmunizacji oraz być może zaprojektowanie rozwiązań pozwalających zatrzymać ten proces.
Grzegorz Orlik, dyrektor medyczny PolTREG S.A., przedstawił prowadzone badanie preTREG, do którego włączane są osoby na przedobjawowym etapie rozwoju cukrzycy. Celem jest dotarcie do populacji na jak najwcześniejszych etapie choroby i dzięki temu utrzymanie jak najwięcej funkcji wysp trzustkowych.
Uczestnicy badania są rekrutowani głównie w rodzinach, gdzie już pojawiła się cukrzyca typu 1. Włączane są osoby w wieku 3-18 lat, u których nie zostało jeszcze zdiagnozowane 2 lub 3 stadium ct1 – nie mają objawów klinicznych ani nieprawidłowej glikemii, ale występują u nich co najmniej 2 przeciwciała związane z ct1. Obecnie do badania rekrutuje Uniwersytecki Dziecięcy Szpital Kliniczny w Białymstoku, planowane jest włączenie do badania ośrodków w Gdańsku, Katowicach, Łodzi, Lublinie, Opolu, Rzeszowie, Wrocławiu.
DOBROSTAN W CUKRZYCY
Dr hab. n. o zdr. Beata Sińska wykazała, że podstawą sukcesu w diabetologii może być edukacja, a nie restrykcja. W terapii cukrzycy możemy jeść smacznie. Możemy dobrze zarządzać cukrzycą, obserwując glikemię dzięki systemom CGM, bilansować to, co lubimy, co nam smakuje, obserwować swoje reakcje na różne dania i ich zestawienia, wyciągać wnioski dla swoich wyborów żywieniowych. Możemy testować indeks i ładunek glikemiczny, kolejność potraw, kompozycję makroskładników, efekty włączenia w skład posiłku błonnika i skrobi opornej (znajdziemy ją np. w 2-dniowym pieczywie, zielonych bananach, w produktach schłodzonych minimum 10-12 h w lodówce) – i dzięki obserwacjom prognozować wpływ potraw na glikemię, skomponować dietę, która będzie dla nas odpowiednia. Dla naszego zdrowia i naszych kubków smakowych.
Dr n. med. Mariola Kosowicz uświadomiła słuchaczom, jak ważne w terapii cukrzycy są relacje, nie tylko relacja insulina – posiłek.
W relacji z drugim człowiekiem, również na linii lekarz – pacjent, ważna jest partnerska współpraca, wzajemny szacunek i zrozumienie, empatia, otwartość na drugą osobę i jej perspektywę – rozmówca może inaczej rozumieć te same określenia, inaczej interpretować nasze słowa. Zaangażujmy się w komunikację, upewnijmy się, że mówimy o tym samym. Wiele przypadków cukrzycy ma początek w dzieciństwie i może powodować zakłócenia procesów rozwojowych. Zasadniczą rolę ma system rodzinny, będący m.in. źródłem poczucia bezpieczeństwa, wzorców, wartości, samooceny. Dzieci z ct1 dorastające w niewspierającym środowisku często mają gorsze rezultaty w zarządzaniu cukrzycą oraz częściej dotyka ich depresja. Dlatego ważna jest „gra zespołowa” w rodzinie, wspierające zachowania, wspólne rozwiązywanie problemów.
Strona konferencji: https://glc.edu.pl/konferencje/t1d
